Vern sikrar fleirbruk

Vernegruppa har sendt brev til Energi- og miljøkomtieen med kopi til partigruppene på Stortinget. I brevet tek gruppa opp fire punkt: For det fyrste hevdar gruppa at vern gjev fleirbruk. Vern hindrar i fyrste rekke magasinutbygging. Vidare går gruppa sterkt mot å utsette saka. Det kan øydelegge for positive tiltak som er på gang. Gruppa meiner også at kommunen kan stå tomhendt tilbake om det no ikkje vert vern, både utan kraftutbygging og satsing på turisme og reiseliv. Til slutt tek Vernegruppa opp att at Fleirbruksutvalet vil drive eksperiment i elva med sitt opplegg.

1. Vernegruppa for Nausta meiner at eit vern av vassdraget etter vassdragsvernlova gjev grunnlag for fleirbruk slik Fleirbruksprosjektet legg opp til. Fleirbruksutvalet kan jobbe med dei fleste av løysingsalternativa innafor eit verneregime. Det eit vern i fyrste rekke hindrar er ei magasinutbygging. Ei magasinutbygging i Nausta med dei dimensjonar som har vore omtala vil vere ei stor kraftutbygging i eit såpass lite vassdrag. Vassføring, temperaturforhold og mange andre forhold vil verte sterkt regulert i samanlikning med eit naturleg rennande vassdrag. Vernegruppa meiner at dette må vere klart i strid med det som er uttalt frå nesten alle politiske parti om at tida for dei store kraftutbyggingane er over. Vi vel å stole på at politikarane står på det dei har sagt om dette.

2. Vi skjønar at det frå Naustdal kommune og andre har kome innspel om at ein skal utsette å ta stilling til om Nausta skal inn i verneplanen til Fleirbruksutvalet er ferdig med sitt arbeid. Det vil bety at diverse planar om små kraftverk, kultiveringsarbeid og anna må stoppe opp til spørsmålet om vern eller ikkje er avklara. Vi vil sterkt frårå ei slik utsetting då mykje viktig arbeid med vidare forvaltning av vassdraget får eit kortare eller lengre avbrekk.

3. Vi har tidlegare stilt spørsmålet om kva som vil skje om Nausta ikkje vert verna. Då vil det verte ein lang prosess om ei magasinutbygging eller ikkje. Om ein skal ta det Stortinget har sagt tidlegare på alvor, vert det ikkje ei magasinutbygging. Med eit nei til vern no vil også arbeidet som er i gang med å utvikle eit framtidsretta forvaltningssystem for laksen og utvikle laksefiske som næring gjennom Nausta-prosjektet (Naustdal Elveeiegarlag) kunne stoppe opp. Fordi spørsmålet om magasinutbygging er uavklara. Difor kan det verte slik at Naustdal kommune korkje får inntekter av kraftutbygging om nokre år og at ein heller ikkje har fått utvikla anna næring med grunnlag i vassdraget.

4. Fleirbruksutvalet har ved fleire høve uttalt at det er ei ny type kraftutbygging det er snakk om og ei utbygging som vil gje meir laks. Dette er ikkje fagleg dokumentert. Fleirbruksutvalet har så langt heller ikkje lagt fram korleis ein skal finne det ut. Vi meiner å sette i gang forsøk i Nausta vil vere å ekspeimentere med den beste lakseelva på Vestlandet utan i det heile å vite konsekvensane. Og det i ei elv som også er foreslått som nasjonalt laksevassdrag.

Mange forhold er trekt fram i saka. I botn ligg dei verneverdiane som er dokumenterte for dette vassdraget. Vi håpa og trur at det er dei som må vere avgjerande. For føremålet med eit vern at ein del vassdrag i landet skal overlatast til nye generasjonar i ein mest muleg naturleg tilstand.

Fleirbruksutvalet vil ha magasinutbygging

 Etterkvart har det vorte heilt klart at Fleirbruksutvalet for Nausta arbeider medvete for ei magasinutbygging i elva. Under synfaringa til Energi- og miljøkomiteen i midten av oktober vart det presentert eitt alternativ for kraftutbygging av Fleirbruksutvalet, nemleg ei magasinutbygging med Trodalen som magasin. Alternativet inneber ei sterk styring og regulering av vassføring og temperatur. Fleirbruksutvalet satsar altså på ei kraftig regulering av elva, og det byrjar å likne på oppdrett av laks, ikkje i sjøen, men i ei elv. Ei slik utbygging vil også gje sterk regulering av vassføringa mellom Vonavatnet og kraftstasjonen.

Fleirbruksutvalet har eksistert i over eitt år, men førebels er det ikkje lagt fram noko resultat av føreprosjektet. Det vert snakka om utgreiingar og forsking, men altså ikkje noko konkret om korleis det skal forskast, kor lang tid det skal ta og kven som skal betale. For eit år sidan rekna utvalet med ein arbeidsperiode for prosjektet på fire til seks månader. Så vart fristen for å legge fram konklusjonar sett til 1. september 2004. Vi skriv snart 1. november. Og under møtet med Energi- og miljøkomiteen vart det snakka om at det ville ta endå lengre tid før ein hadde noko. Likevel går ein altså ut og presenterer konkrete opplegg for ei kraftutbygging.

Fleirbruksutvalet har bakgrunn i vedtak i Naustdal kommunestyre: ”Naustdal kommune er positive til at det vert sett i gang eit forprosjekt som skal gje grunnlag for å vurdere positive og negative konsekvensar for laksefisket i Nausta ved ei eventuell kraftutbygging,…” heiter det i vedtaket. Fleirbruksutvalet har gått aktivt ut i ein kampanje for å hindre eit vern av Nausta, både i verneplanen for vassdrag og som nasjonalt laksevassdrag. Dette arbeidet er det ikkje grunnlag for i det nemnde kommunestyrevedtaket.

Vernegruppa for Nausta

Åsmund Berthelsen

Ikkje spesielt truverdig

Når ordføraren påstår at heile Naustdal vert verna, og at alt areal vert bandlagt, tykkjer vi det er rimeleg å forlange at han grunngjev og dokumenterer påstandane. Kva bygger han synspunkta sine på? Og kva legg han i omgrepet å bandlegge? Er det han uttalar berre noko han trur, så får vi halde oss til det. Men det vert ikkje spesielt truverdige synspunkt.

Her er eit døme:

I artikkelen i Firda den 7.9.04 heiter det: ” Blant naturressursane som ikkje vil kunne bli utnytta, er eklogitten på Engebø med ein stipulert verdi på 80 milliardar krone og eit potensial på 200 arbeidsplassar.” På heimesidene til Fylkesmannen i Sogn og Fjordane les vi dette: ”

* Eklogittførekomstane og mogeleg rutilutvinning på Engebø i Naustdal vil ikkje ha noko å seie i denne samanhengen, og vil verte vurdert av anna lovverk uavhengig av status som laksefjord.”

Utspelet frå ordføraren kan umogleg sjåast på som anna enn ei svartmåling av framtidsutsiktene, ei svartmåling som vernegruppa meiner det ikkje er grunnlag for. Vi har peike på at det er mogleg å gjere ein god del på næringssida, også med eit vern av Nausta. Det er noko ein kunne kome i gang med no, om kommunen tok signala frå sentrale styresmakter på alvor, og ikkje bruka alle kreftene på kjempe mot dei.

Dette med vernegruppa sine særinteresser går att innlegga mot oss. Er det ”einsidige, snevre særinteresser” å arbeide for naturvern, for friluftslivinteressene, for biologisk mangfald, for å ta vare på villkaksen og å ta vare på elva som ein sentral del av eit flott kulturlandskap? Og er det dei medlemmene med lakserettar de meiner, må vel dei kjempe mot interessene sine når dei vil verne elva. For ingen vil øydelegge for villaksen, vert det sagt, og ei kraftutbygging vil tvert om kunne gjere forholda for laksen betre.

For dei som vil vite meir om det vi meiner og dokumentasjonen for påstandane våre, så finn de meir på heimesida vår: www.nausta.net

Vernegruppa for Nausta

v/Åsmund Berthelsen

Skal vi flytte til byen, Åslaug Haga?

• Knickersadelen har fått for stort gjennomslag i vernepolitikken på bekostning av vanlige bygdefolk, uttalar leiaren i Senterpartiet Åslaug Haga, i Dagbladet sundag den 26. september. Ho kommenterer oppslaget om at heile Naustdal kommunen no er foreslått verna.

Så det er kanskje på tide at vi som bur i Naustdal og vil verne elva får kome oss til byen! Vi tilhøyrer knickersadelen og høyrer ikkje heime på bygda, vi er ikkje vanlege bygdefolk, skal vi tru Senterpartileiaren. I Naustdal er det opp til fleire grunneigarar, og ein del andre som eg vil kalle vanlege bygdefolk som må selje hus og heim og ta seg til byen. Elles trudde eg straumen den vegen var stor nok. I fylgje Senterpartiet, mykje større enn den bør vere.

Oppslaget i Dagbladet er lik dei som har stått i Nationen og i lokalavisa Firda. No vert det sett ei osteklokke over kommunen, og alt areal vert bandlagt på ein måte som gjer næringsdrift umogleg. Ein får eit bestemt inntrykk av at svartedauden på nytt har kome til Naustdal.

Slik er det sjølvsagt ikkje, men ordførar og andre får stå fram utan motspørsmål og utan at avisene ber dei dokumentere påstandane.

Det vert mellom anna sett fram to påstandar i Dagblad-oppslaget:

1. Det kan ikkje byggast minikraftverk i verna vassdrag.

I framlegget til Supplering av verneplanen for vassdrag foreslår regjeringa at det vert opna for konsesjonsbehandling av miko- og minikraftverk (opp til 1000 kilowatt effekt) i verna vassdrag.

2. Planane om vern får konsekvensar for utvinning av mineral som kan gje 200 arbeidsplassar. Fylkesmannen i Sogn og Fjordane skriv dette om mineralutvinning ved Førdefjorden: ”vil verte vurdert av anna lovverk uavhengig av status som laskefjord.”

Alle faglege instansar som har uttalt seg om Nausta tilrår vern utifrå alle vernekriterier, både for ti år sidan og no. Nausta er kan hende mest kjend som ei god lakseelv. Nausta har den mest talrike laksebestanden på Vestlandet nord for Jæren og har dei ti siste åra vore den klart beste lakselva i Sogn og Fjordane.

Om Nausta vert verna vil det vere fullt mogleg å drive næring både i jord- og skogbruk. Og eit nesten urørt vassdrag vil vere svært viktig for å utvikle reiseliv som næring. Og for mange vil ei naturleg, fri og fossande elv vere ein bukvalitet.

Kan hende er det ei verna elv som kan snu flyttestraumen, Åslaug Haga?

Åsmund Berthelsen

Vernegruppa for Nausta

 Svartedauden i Naustdal?

Ordføraren i Naustdal, Jan Herstad har både i Firda og Nationen uttalt at heile Naustdal no vert verna. Han uttalar at alt areal vert bandlagt og han inviterer energi- og miljøkomiteen for å sjå konskvensane. Ordføraren legg ikkje fram nokon form for dokumentasjon.

Vernegruppa har sendt svarinnlegg til både Firda og Nationen som er slik formulert:

Ordføraren i Naustdal, Jan Herstad har gått ut med at heile Naustdal vert verna. Han framstiller det som om det vert sett ei osteklokke over kommunen, og at alt areal vert bandlagt på ein måte som gjer næringsdrift umogleg. Naustdal kjem til å oppleve svartedauden på nytt. Det er det bestemte inntrykket ein sit att med etter å ha lese det ordføraren uttalar både i Firda og Nationen.

Det er interessant å observere at avisene ikkje ber ordføraren dokumentere påstandane. Firda og Nationen fylgjer heller ikkje opp med å gå bak påstandane. Er ikkje det media si oppgåve?

Ordføraren inviterer energi- og miljøkomiteen på synfaring for å legge fram dokumentasjon. Kvifor vente med det? For den vidare debatten bør den fram i lyset no? Då er det mogleg å diskutere. Lause påstandar utan dokumentasjon er det svært vanskeleg å drøfte.

Så kan ein spørje om kor lurt det er av ein ordførar å stå fram på denne måten. Han har valt ei rein kampline mot dei sentrale styresmaktene. Han gjev signal både til dei som bur i kommunen, og til dei som vurderer å flytte til Naustdal, at her er det ikkje ver grunnlag for å satse på noko som helst.

Vi tykkjer Naustdal kommune snarast bør rette seg etter dei klare signala som kjem frå sentrale styresmakter, med framlegg om Nausta som del av verneplanen for vassdrag og Nausta som nasjonalt laksevassdrag. Kommunen bør arbeide saman med sentrale styresmakter for å få eit opplegg for forvaltning som sikrar dei naturkvalitetane som alle er samde om, men som samstundes gjev grunnlag for næringsutvikling. Kommunen fbør også få økonomiske midlar til dette arbeidet. Det vil i denne samanhengen vere naturleg å trekke inn det som ligg i forslaget om næringsutvikling i opplegget for Naustdal-Gjengedal landskapsvernområde. Kommunen bør velje denne strategien framfor ein kamp mot sentrale styresmakter, særleg i dei ordelag som ordføraren legg opp til.

Vernegruppa for Nausta

v/Åsmund Berthelsen

Samarbeid for å sikre naturkvalitetane

I eit brev til ordføraren skriv Vernegruppa at kommunen no bør rette seg etter dei signala som har kome frå sentrale styresmakter om vern av Nausta og heller legge opp til eit samarbeid for å sikre naturkvalitetar og få til næringsutvikling på det grunnlaget.  Brevet konkluderer slik:

- Vi tykkjer Naustdal kommune og Fleirbruksprosjektet snarast bør rette seg etter dei klare signala som kjem frå sentrale styresmakter om korleis Nausta bør forvaltast i framtida, med framlegg om Nausta som del av verneplanen for vassdrag og Nausta som nasjonalt laksevassdrag. Kommunen bør arbeide saman med sentrale styresmakter for å få eit opplegg for forvaltning som sikrar dei naturkvalitetar som alle er samde om, men som samstundes gjev grunnlag for næringsutvikling grunna på desse naturkvalitetane. Det vil også vere naturleg at kommunen får økonomiske midlar til dette arbeidet. Det vil i denne samanhengen vere naturleg å trekke inn det som ligg i forslaget om næringsutvikling i opplegget for Naustdal-Gjengedal landskapsvernområde. Kommunen bør velje denne strategien framfor ein kamp mot sentrale styresmakter.

Brevet er ei tilbakemelding  etter eit møte  kommunen hadde med ulike brukarinteresser.  Vernegruppa meiner det framleis er uklart kva rolle Fleirbruksutvalet skal ha og etterlyser i den samanhengen er klargjering av konsulentfirmaet sine oppgåver:

- Det er framleis svært uklart for oss kva ein vil med Fleirbruksprosjektet, særleg med bakgrunn i kommunestyrevedtaket om igangsettinga. Vi har heller ikkje fått tak i kva rolle firmaet Sweco Grøner skal ha. Difor ber vi om få tilsendt tilbodspapir eller ei anna form for utforming av deira oppdrag, heiter det i brevet.

29.08.04             Åsmund Berthelsen

Reglar om verna vassdrag

Av Erik Solheim, leiar i Norges Naturvernforbund

Supplering av Verneplan for vassdrag bandlegg nedbørsfeltet til elvar som vert verna, hevdar Håkon Myrvang. Eg veit ikkje kva han meiner med bandlegging, men eg oppfattar det som forbod mot bygging eller andre nye tiltak i nedbørsfeltet.

Vern av vassdrag gjeld først og fremst mot kraftutbygging. Lenge har Stortinget sagt at forvaltninga av verna vassdrag bør vere slik at heller ikkje andre inngrep reduserer verneverdiane. Kva dette inneber, er presisert i vassressurslova (Lov om vassdrag og grunnvann). Etter § 2 i denne lova er vassdrag ”alt stillestående eller rennende overflatevann med årssikker vannføring, med tilhørende bunn og bredder inntil høyeste vanlige flomvannstand”. Vassdragstiltak er i § 3 definert som ”vassdragsanlegg og alle andre tiltak i vassdraget som etter sin art er egnet til å påvirke vannføringen, vannstanden, vassdragets leie eller strømmens retning og hastighet eller den fysiske og kjemiske vannkvaliteten på annen måte enn ved forurensning”.

Paragraf 35 regulerer andre vassdragstiltak enn kraftutbygging i verna vassdrag. Etter definisjonane ovanfor, er reglane avgrensa til vassdraget, opp til høgste vanlege flaumvasstand. Eitt punkt kjem i tillegg: NVE kan vedta å reetablere vegetasjon som er naturleg på staden i ei sone langs kanten. Dei som får tap av slike vedtak, har krav på vederlag etter oreigningslova. For alle vassdrag, også dei som ikkje er verna, gjeld regelen i § 11: ”Langs bredden av vassdrag med årssikker vannføring skal det opprettholdes et begrenset naturlig vegetasjonsbelte som motvirker avrenning og som gir levested for planer og dyr.”

I fleire tilfelle er det opna for minikraftverk i verna vassdrag, når NVE har komme til at utbygginga ikkje treng konsesjon. I forslaget til Stortinget om supplering av verneplanen går regjeringa inn for at mikro- og minikraftverk (opp til 1000 kilowatt effekt) også kan få konsesjon i verna vassdrag.

I tråd med dei nasjonale måla for forvaltning av verna vassdrag vedtok regjeringa i 1994 ”Rikspolitiske retningslinjer for vernede vassdrag”. Etter ordlyden skal kommunar og fylkeskommunar legge desse retningslinene til grunn for si planlegginga etter plan- og bygningslova, men i praksis har dei gjort små endringar. Dei som les kommentarane frå Miljøverndepartementet, vil sjå at retningslinene kokar ned til oppmodingar som kommunane skal vurdere.

Dei rikspolitiske retningslinene gjeld for hovudelvar, sideelvar, større bekkar, sjøar og tjørn og eit belte på inntil 100 meters breidde langs sidene. Rådet, ikkje pålegget, til kommunane er å avgrense dette vassdragsbeltet etter registrerte verneverdiar og arealtilstand, og å dele vassdraga inn i tre klassar etter graden av eksisterande inngrep og bruk. Restriksjonane mot inngrep og bruk som kan skade verneverdiane i vassdraget bør vere strengare der vassdragsbeltet er lite påverka av menneskeleg aktivitet enn i jord- og skogbruksområde med busetting og vanleg drift av areala. Byar og tettstader kjem i ein klasse for seg.

Om Nausta blir verna, vil det meste av arealet i kommunen framleis vere landbruks-, natur- og friluftsområde i kommuneplanen. Heller ikkje i hundremetersbeltet langs vassdrag er det lovheimel for å forby tiltak og anlegg som er direkte knytt til tradisjonell landbruksverksemd, som bygging av hus eller vegar, masseuttak til husbruk og liknande. For andre tiltak må kommunen regulere areal på vanleg måte.

Eg held etter dette fast ved at det er grunnlaust å påstå at vern av vassdrag bandlegg nedbørsfeltet. Heller ikkje i hundremetersbeltet er bandlegging eit dekkjande ord. Feil er det også frå Myrvang når han påstår eg har kalla det kommunale prosjektet om Nausta for eit revynummer.